कुनै हरियाली पार्क, खुला मैदान, वा प्रियजनको अनुहारको बारेमा सोच्नुहोस् । के तपाईं तिनीहरूलाई आफ्नो दिमागमा स्पष्ट रूपमा देख्न सक्नुहुन्छ ? धेरैजसो मानिसहरूले यस्ता छविहरू बनाउन सक्छन् । तिनीहरू विगत देख्न सक्छन् र भविष्यको छविहरू बनाउन सक्छन् । तर वैज्ञानिकहरूले यो लगभग १४ प्रतिशत मानिसहरूको लागि सम्भव नभएको पत्ता लगाएका छन् ।
यी मानिसहरूले कुनै वस्तुको अवधारणा बुझ्न सक्छन्, यससँग सम्बन्धित शब्दहरू र विचारहरू सम्झन सक्छन्, तर तिनीहरूको दिमागको आँखा पूर्ण रूपमा अँध्यारो वा खाली रहन्छ । यो अवस्थालाई अफान्टासिया भनिन्छ र अध्ययनको यो नतिजाले अब स्नायु विज्ञानलाई चेतनाको प्रकृति बुझ्ने नयाँ तरिका देखाएको छ ।
पाँच वर्षदेखि, अनुसन्धानकर्ताहरूले अफान्टासिया भएका मानिसहरूको दिमागको अध्ययन गरिरहेका छन् । अष्ट्रेलियाको सिड्नी विश्वविद्यालयका प्रणाली स्नायु वैज्ञानिक म्याक शाइनले पहिलो पटक तिनीहरूको मानसिक अनुभवहरू अरू भन्दा फरक रहेको अनुभव गरे । उनी र उनका सहकर्मीहरू भ्रमको स्नायु आधारको बारेमा छलफल गरिरहेका थिए जब उनले भने, ‘जब म मेरा आँखा बन्द गर्छु, त्यहाँ केही पनि हुँदैन ।’
युनिभर्सिटी कलेज लन्डनकी संज्ञानात्मक स्नायु वैज्ञानिक जुलिया काबाई हाइपरफ्यान्टासियाबाट पीडित छिन्, जसको अर्थ उनको मानसिक छविहरू अत्यन्तै जीवन्त छन् । उनी २०१५ मा अफान्टासियाको बारेमा थाहा पाउदा छक्क परिन् । उनी विश्वास गर्छिन्, मानसिक छविहरूको पूर्ण अभाव भएका मानिसहरूले कल्पनाले हाम्रो भावना, ध्यान, स्मृति र धारणालाई कसरी असर गर्छ भनेर बुझ्न मद्दत गर्न सक्छन् ।
एडिनबर्ग विश्वविद्यालयका न्यूरोलोजिस्ट एडम जेमानले २००३ मा अफान्टासियामा काम गर्न थाले । उनले एक बिरामीलाई अवलोकन गरे जसले सानो मुटुको शल्यक्रिया पछि आफ्नो दिमागको आँखा गुमाए, तर सामान्य दृष्टि कायम राखे । मस्तिष्क स्क्यानले बिरामीको दृश्य कोर्टेक्स छविहरू हेर्दा सामान्यतया सक्रिय रहेको देखियो ।
अनुसन्धानले अफान्टासियामा धेरै भिन्नता देखाएको छ । धेरै मानिसहरूमा दृश्य इमेजरीको मात्र अभाव हुन्छ, जबकि अरूलाई अन्य इन्द्रियहरूमा दृश्य इमेजरीको पनि अभाव हुन्छ । चाखलाग्दो कुरा के छ भने, धेरै पीडितहरूले आफ्नो सपनामा पनि छविहरू देख्न सक्दैनन् । त्यहाँ आनुवंशिक घटक पनि देखिन्छ ।
यदि एक दाजुभाइ दिदीबहिनीमा दृष्टिदोष छ भने, अर्कोलाई अफान्टासिया हुने जोखिम दश गुणा बढ्छ । यो पनि पत्ता लागेको छ कि यो अवस्था कलात्मक पेशाहरूमा भन्दा वैज्ञानिक र प्राविधिक क्षेत्रमा काम गर्नेहरूमा बढी प्रचलित छ ।
