काठमाडौँ । विश्वभरका विद्यालयहरूमा मोबाइल फोन प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाउने प्रवृत्ति तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। युनिसेफको २०२६ को रिपोर्टका अनुसार अहिले विश्वका ५८ प्रतिशत देशका विद्यालयमा मोबाइल फोन प्रयोगमा रोक लगाइएको छ ।
सन् २०२३ मा यस्तो प्रतिबन्ध केवल २४ प्रतिशत देशमा सीमित थियो भने २०२५ सम्म आइपुग्दा ४० प्रतिशत पुगेको थियो । अहिले २०२६ मा यो संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेर ५८ प्रतिशत पुगेको छ । विशेषगरी मध्य र दक्षिण एसियाली देशहरू यसमा अगाडि देखिएका छन् भने अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्डजस्ता देशहरू अझै पछि छन् ।
विद्यालयमा मोबाइल प्रतिबन्ध लगाउनुको मुख्य उद्देश्य कक्षामा विद्यार्थीको ध्यान भंग हुन नदिनु, साइबर दुर्व्यवहार घटाउनु र मानसिक स्वास्थ्य सुधार गर्नु रहेको अध्ययनले देखाएको छ । सामाजिक सञ्जालको प्रयोगले विशेषगरी किशोरीहरूमा आत्मविश्वास घटाउने समस्या बढेको पनि उल्लेख गरिएको छ ।
अध्ययनअनुसार मोबाइल प्रयोगका कारण विद्यार्थीहरू पढाइमा केन्द्रित हुन नसक्ने, विद्यालयभित्रै डिजिटल दुर्व्यवहार बढ्ने र सामाजिक सञ्जालबाट नकारात्मक प्रभाव पर्ने देखिएको छ । एक अध्ययनले ३२ प्रतिशत किशोरीहरूले सामाजिक सञ्जाल प्रयोगपछि आफ्नो शारीरिक बनावटप्रति असन्तुष्टि महसुस गरेको जनाएको छ ।
मोबाइल प्रतिबन्धपछि विद्यार्थीको व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन देखिएको पनि उल्लेख गरिएको छ । हंगेरीमा गरिएको अध्ययनअनुसार विद्यालय समयमा मोबाइल प्रयोग ३७ प्रतिशतबाट घटेर ४ प्रतिशतमा झरेको छ। यससँगै विद्यार्थीहरूबीच आपसी संवाद, खेलकुद र पुस्तक पढ्ने बानी बढेको पाइएको छ ।
यद्यपि सबै शिक्षकहरू सन्तुष्ट भने छैनन् । करिब ३३ प्रतिशत शिक्षकले सकारात्मक प्रभाव देखिएको बताएका छन् भने ६४ प्रतिशतले अझै थप सुधार आवश्यक रहेको बताएका छन् ।
केही देशहरूले पूर्ण प्रतिबन्धभन्दा पनि कडा नीति लागू गरेका छन्। यसबाट प्रविधि प्रयोग र अनुशासनबीच सन्तुलन कायम गर्ने प्रयास गरिएको जनाइएको छ ।
