नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्डको २५ वर्ष : इतिहासको त्यो अविस्मरणीय र पीडादायी रात

काठमाडौं । नेपालको इतिहासमा कहिल्यै नमेटिने गहिरो घाउका रूपमा रहेको नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्ड भएको आज २५ वर्ष पूरा भएको छ। २०५८ साल जेठ १९ गतेको त्यो दुःखद साँझले केवल एउटा राजपरिवार मात्र होइन, सम्पूर्ण राष्ट्रलाई स्तब्ध बनाएको थियो।

त्यो रात नारायणहिटी राजदरबारभित्र तत्कालीन राजा वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह, रानी ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी शाह, युवराज दीपेन्द्र शाह, राजकुमार निराजन, राजकुमारी श्रुति लगायत राजपरिवारका धेरै सदस्यहरूको असामयिक निधन भएको थियो। यस घटनाले नेपाली जनमानसलाई शोकमा डुबाएको मात्र होइन, राष्ट्रको राजनीतिक तथा सामाजिक यात्रामा पनि गहिरो प्रभाव पारेको थियो।

घटनापछि सार्वजनिक गरिएको छानबिन प्रतिवेदनले युवराज दीपेन्द्रबाट गोली प्रहार भएको निष्कर्ष प्रस्तुत गरे पनि उक्त निष्कर्षप्रति आम नेपाली समाजमा विभिन्न प्रश्न र जिज्ञासाहरू आजसम्म पनि जीवित छन्। उच्च सुरक्षा घेराभित्र रहेको राजदरबारमा भएको यो घटना अझै पनि नेपाली इतिहासको सबैभन्दा रहस्यमय अध्यायमध्ये एक मानिन्छ।

राजा वीरेन्द्रलाई नेपाली जनताले सरल, राष्ट्रप्रेमी र जनभावनालाई सम्मान गर्ने शासकका रूपमा सम्झने गरेका छन्। उनको शासनकालमा नेपालले शान्ति, स्थिरता र राष्ट्रिय एकताको अनुभूति गरेको भन्दै धेरै नेपालीले आज पनि श्रद्धापूर्वक स्मरण गर्ने गर्छन्। त्यसैले जेठ १९ केवल एउटा घटनाको स्मरण मात्र नभई राष्ट्रले आफ्ना प्रिय राजा र राजपरिवार गुमाएको पीडादायी दिनका रूपमा पनि सम्झिने गरिन्छ।

राजा वीरेन्द्रको वंश विनाशपछि उनका माइला भाइ ज्ञानेन्द्र शाह राजगद्दीमा आरोहण गरेका थिए। त्यसपछिका राजनीतिक घटनाक्रम, जनआन्दोलन र संवैधानिक परिवर्तनका क्रममा नेपालले गणतान्त्रिक शासन व्यवस्था अंगाल्यो र राजसंस्थाको औपचारिक अन्त्य भयो। यद्यपि नेपालको इतिहास, संस्कृति र राष्ट्रिय पहिचान निर्माणमा राजसंस्थाले खेलेको भूमिका तथा योगदानलाई इतिहासले सधैं स्मरण गरिरहनेछ।

आज, दरबार हत्याकाण्डको २५औँ स्मृति दिवसमा दिवंगत राजा वीरेन्द्रसहित सम्पूर्ण राजपरिवारप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै धेरै नेपालीले त्यो कालरात्रिलाई भावुकतापूर्वक सम्झिरहेका छन्। इतिहासका पानामा अंकित त्यो घटना समयसँगै पुरानो बन्दै गए पनि त्यसले छोडेको पीडा, प्रश्न र सम्झना भने अझै नेपाली मनमस्तिष्कमा जीवित छन्।