काठमाडौँ । हामीमध्ये धेरैलाई पकौडा, समोसा र बर्गर जस्ता खानेकुरा मन पर्छ । तर हामी प्रायः सुन्छौं, यी खानेकुराहरूको अत्यधिक सेवनले कोलेस्ट्रोलको स्तर बढाउन सक्छ । डाक्टरहरूका अनुसार, कोलेस्ट्रोल बढ्ने समस्या अहिले वृद्धवृद्धामा मात्र नभई युवाहरूमा पनि गम्भीर समस्या बन्दै गएको छ । सानै उमेरमा कोलेस्ट्रोलको स्तर बढी हुनु पछिल्लो उमेरमा कोलेस्ट्रोल बढेको भन्दा धेरै हानिकारक हुन सक्छ । त्यसो भए कोलेस्ट्रोल भनेको के हो, यो हाम्रो शरीरमा कसरी बढ्छ र यसलाई कसरी घटाउन सकिन्छ ?कोलेस्ट्रोल एक फ्याटी ‘जेल’ जस्तो पदार्थ हो, जुन लिपिड श्रेणी अन्तर्गत आउँछ । यसले शरीरमा धेरै महत्त्वपूर्ण कार्यहरूमा योगदान पुर्याउँछ । कोलेस्ट्रोल शरीरको हरेक कोषमा हुन्छ र रगत मार्फत सम्पूर्ण शरीरमा पुग्छ । यसले प्रत्येक कोषको वरिपरि एक प्रकारको सुरक्षात्मक तह बनाउँछ । कोलेस्ट्रोल केही हर्मोनको उत्पादनमा सहयोगी हुन्छ । कलेजोले शरीरमा उपस्थित कुल कोलेस्ट्रोलको लगभग ८० प्रतिशत उत्पादन गर्छ ।कोलेस्ट्रोल कहिले हानिकारक हुन्छ ? कोलेस्ट्रोल दुई प्रकारका हुन्छन्- एचडीएल र एलडीएल । एचडीएल अर्थात् उच्च घनत्वको लिपोप्रोटिनलाई राम्रो कोलेस्ट्रोल भनिन्छ, जबकि एलडिएल अर्थात् कम घनत्वको लिपोप्रोटिनलाई खराब कोलेस्ट्रोल मानिन्छ । जब एचडीएल र एलडिएल रगतमा उपस्थित हुन्छन् र शरीरमा प्रवाहित हुन्छन्, एचडीएल कुनै अवरोध बिना अगाडि बढ्छ ।तर यदि एलडीएलको स्तर उच्च छ भने, यो टाँसिने पदार्थ जस्तै रक्तनली र धमनीहरूमा ठोक्किन सक्छ र त्यहाँ टाँसिन सक्छ । यसले प्लाक बनाउँछ, जुन एक प्रकारको तह हो । यदि यो प्लाक लामो समयसम्म जम्मा भइरह्यो भने, रगतको प्रवाहमा अवरोध हुन सक्छ ।यसको कारणले गर्दा, पर्याप्त अक्सिजन र पोषक तत्वहरू मस्तिष्क र मुटुमा पुग्न सक्दैनन्, जसले हृदयघात वा स्ट्रोकको जोखिम बढाउँछ । धेरै कारकहरूले तपाईंको कोलेस्ट्रोलको स्तरलाई असर गर्न सक्छन् – जस्तै उमेर, औषधि सेवन वा अवस्थित स्वास्थ्य अवस्था । साथै, जीवनशैली, दिनचर्या र आहारले पनि यसको स्थिति निर्धारण गर्दछ । यो तपाईं कति शारीरिक रूपमा सक्रिय हुनुहुन्छ भन्ने कुरामा पनि निर्भर गर्दछ ।अल्ट्रा-प्रशोधित खाना र ट्रान्स फ्याटले कोलेस्ट्रोलको स्तर बढाउन सक्ने चिकित्सक बताउँछन् । हामी प्रशोधित खाजा र बेकरी उत्पादनहरूको बारेमा कुरा गर्दैछौं, जसमा कृत्रिम बोसो हुन्छ । तिनीहरू पुन: प्रयोग गरिएको तेलमा बनाइन सक्छन् वा धेरै नुन र चिनी हुन सक्छन् ।साथै, मैदा जस्ता अत्यधिक परिष्कृत कार्बोहाइड्रेटहरू बेवास्ता गर्नुपर्छ । यी एन्टिअक्सिडेन्टको कमी हुन्छन् र एलडीएल कोलेस्ट्रोलको स्तर बढाउँछन् । थप रूपमा, अल्ट्रा-प्रशोधित खानाहरू प्रायः तौल बढ्ने र सूजनसँग सम्बन्धित हुन्छन्, जसले हृदय रोगको जोखिम बढाउन सक्छ ।क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूको टोलीले युवा उमेरमा उच्च कोलेस्ट्रोलको स्तर पछिको उमेरमा सुरु हुने उच्च कोलेस्ट्रोल भन्दा बढी हानिकारक हुन सक्ने बताएका छन् ।यसलाई कसरी घटाउने ?तपाईं जति धेरै शारीरिक रूपमा सक्रिय हुनुहुन्छ, तपाईंको मांसपेशीहरूले ऊर्जाको लागि त्यति नै धेरै बोसो प्रयोग गर्नेछन् । यसको अर्थ शरीरमा संतृप्त बोसोको मात्रा कम हुनेछ। यसले प्लाक जम्मा हुनबाट रोक्नेछ र हृदयघात वा स्ट्रोकको जोखिम पनि कम हुनेछ । स्वस्थ मुटुको लागि केही बानीहरू अपनाउनु महत्त्वपूर्ण छ – जस्तै धूम्रपान नगर्ने, तौल नियन्त्रणमा राख्ने, मदिरा सेवन सीमित गर्ने । यस बाहेक, संतृप्त बोसो, ट्रान्स फ्याट र प्रशोधित खानाबाट टाढा रहने ।धेरै अनुसन्धानहरूले खुलासा गरेका छन् कि सन्तुलित आहारले कोलेस्ट्रोल नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ । खानामा फाइबर हुनु महत्त्वपूर्ण छ। फाइबर आन्द्रामा जान्छ र जेल जस्तो तह बनाउँछ। यसले पाचन प्रक्रियालाई ढिलो बनाउँछ । यस बाहेक, केही प्रकारका प्रोटिन पनि लाभदायक हुन सक्छन् । समग्रमा, यदि तपाईंले आफ्नो आहारमा फाइबरको मात्रा बढाउनुभयो भने, कोलेस्ट्रोलको स्तर सन्तुलित राख्न सकिन्छ । अन्न, ओटमिल, ओट्स, बदाम, फलफूल र तरकारीहरूमा फाइबर प्रशस्त हुन्छ ।पानीले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छशरीरमा पानी र तरल पदार्थको कमीले धेरै समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ । यो मुटु र रक्तसञ्चारको लागि विशेष गरी हानिकारक हुन सक्छ । जब शरीर निर्जलित हुन्छ, रक्त प्रवाह कम हुन्छ । यसले कम रक्तचाप, चक्कर लाग्ने र बेहोस हुने जस्ता अवस्थाहरू निम्त्याउन सक्छ ।शरीरमा रगत पम्प गर्न मुटुले बढी मेहनत गर्नुपर्छ, जसले गर्दा मुटुको धड्कन छिटो हुन्छ र धड्कन बढ्न थाल्छ । डिहाइड्रेसनले रगत बाक्लो हुन सक्छ । यसले रगत जम्ने सम्भावना बढाउँछ र हृदयघातको जोखिम पनि बढाउन सक्छ । त्यसैले, मुटुको ख्याल राख्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ । कहिलेकाहीँ जीवनशैली परिवर्तन मात्र पर्याप्त हुँदैन । यस्तो अवस्थामा औषधिको मद्दत पनि लिन सकिन्छ । हृदयघातबाट बच्न नियमित जाँच गराउनु र डाक्टरसँग परामर्श लिनु महत्त्वपूर्ण छ ।-बिबिसी हिन्दीबाट
