काठमाडौँ । केही मानिसहरूलाई दुग्धजन्य पदार्थ खाएपछि पेट फुल्ने, ग्यास लाग्ने र पखाला लाग्ने जस्ता पाचन समस्याहरू हुन्छन् । यो ल्याक्टोज पचाउन नसक्ने अवस्थाको कारणले हुन्छ । ल्याक्टोज जनावरको दूध र यसका उत्पादनहरूमा पाइने एक प्रकारको चिनी हो । ल्याक्टोज पचाउन नसक्ने अवस्था तब हुन्छ जब तपाईंको शरीरले यो ल्याक्टोजलाई तोड्न वा पचाउन सक्दैन ।
सानो आन्द्रामा ल्याक्टोज नामक इन्जाइम हुन्छ जसले ल्याक्टोज पचाउन मद्दत गर्छ । यो इन्जाइमको काम दूधमा रहेको चिनी र ल्याक्टोजलाई तोडेर पचाउनु हो । ल्याक्टोज पचाउन नसक्ने अवस्था तब हुन्छ जब सानो आन्द्राले पर्याप्त मात्रामा ल्याक्टोज उत्पादन गर्न सक्दैन । दूध वा दुग्धजन्य पदार्थ सेवन गर्दा ल्याक्टोज पचाउन नसक्ने भएका मानिसहरूको शरीरमा विभिन्न प्रतिक्रियाहरू हुन सक्छन् । ल्याक्टोज पचाउन नसक्ने अवस्था एशियाली, अफ्रिकी, मेक्सिकन र मूल निवासी अमेरिकीहरूमा सबैभन्दा सामान्य मानिन्छ ।
लक्षणहरू:
ल्याक्टोज पचाउन नसक्ने अवस्थाका लक्षणहरू दुग्धजन्य पदार्थ खाएपछि केही मिनेट वा घण्टा भित्र देखा पर्छन् । जसमा पेट फुल्ने वा ग्यास हुने, बारम्बार डकार आउने, पेट दुख्ने वा असुविधा हुने, पखाला वा कब्जियत हुने, धेरै मानिसहरूलाई दाग, टाउको दुख्ने, जोर्नी दुख्ने, थकान र ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ पनि हुन सक्छ । यद्यपि, यदि कुनै व्यक्तिले लामो समयसम्म पखाला, कब्जियत, दिसामा रगत, गम्भीर पेट फुल्ने, वा छिटो तौल घट्ने अनुभव गर्छ भने, उनीहरूले तुरुन्तै ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजिस्टसँग परामर्श गर्नुपर्छ ।
एलर्जी:
खानाको एलर्जी ल्याक्टोज पचाउन नसक्ने अवस्था भन्दा बढी गम्भीर हुन्छ । यदि कसैलाई ल्याक्टोज युक्त खानाबाट एलर्जी छ भने, लक्षणहरू गम्भीर हुन सक्छन् ।
यसका लक्षणहरूमा दूध पिएपछि तुरुन्तै ओठ, अनुहार, घाँटी वा जिब्रो अचानक सुन्निने, सुन्निएको क्षेत्रमा चिलाउने र छाला आउने, सास फेर्न गाह्रो हुने, घाँटी कडा हुने वा निल्न गाह्रो हुने, छाला, जिब्रो, वा ओठ नीलो, खैरो वा पहेंलो हुने (यदि छाला गाढा वा खैरो छ भने, यो परिवर्तन हातको हत्केला वा खुट्टाको तलामा बढी देखिनेछ), अचानक भ्रम, निद्रा लाग्ने वा चक्कर लाग्ने जस्तो हुने गर्दछ । यस्ता एलर्जीको गम्भीर लक्षणहरू अनुभव गरेमा तुरुन्तै अस्पताल जानुपर्छ । ल्याक्टोज पचाउन नास्कने अवस्था र खानाको एलर्जी एउटै कुरा होइनन् । खानाको एलर्जीले मृत्युको जोखिम पनि निम्त्याउन सक्छ ।
ल्याक्टोज केमा हुन्छ ?
गाई, भैंसी, बाख्रा र भेडाको दूध सहित जनावरको दूधमा ल्याक्टोज पाइन्छ । यो यी उत्पादनहरूबाट बनेका खाद्य उत्पादनहरूमा पनि पाइन्छ । दुग्ध उत्पादनहरूमा दूध, बटर, चीज, क्रिम, दही र आइसक्रिम समावेश छन् । केही प्रशोधित खाद्य उत्पादनहरूमा ल्याक्टोज पनि हुन सक्छ, जस्तै गहुँ, जई, चामल, जौ र मकै जस्ता अन्नबाट बनेका खानाहरू, रोटी, क्र्याकर, केक, बिस्कुट र पेस्ट्री, सस, सलाद ड्रेसिङ, मिल्कशेक र प्रोटिन शेक जस्ता खानेकुरामा पनि ल्याक्टोज पाइन्छ ।
ल्याक्टोज पाचन नहुने अवस्थाको परीक्षण
ल्याक्टोज पाचन नहुने अवस्थाको निदान गर्ने सबैभन्दा सरल परीक्षण भनेको खाना खाएपछि पेट फुल्ने, पखाला वा कब्जियत भएको छ कि छैन भनेर हेर्नु हो । यदि तपाईंले ल्याक्टोज युक्त खाना खान छोड्नुभयो भने, यो समस्या आफैं समाधान हुनेछ । यसको परीक्षण र हाइड्रोजन सास परीक्षणबाट निदान गर्न सकिन्छ । यो परीक्षणले तपाईंको पाचन प्रणालीले ल्याक्टोज कति राम्रोसँग पचाउन सक्छ भनेर मापन गर्दछ ।
परीक्षण गर्नुभन्दा लगभग चार घण्टा अघि तपाईंलाई उपवास बस्न भनिनेछ । त्यसपछि तपाईंलाई ल्याक्टोज युक्त पेय पदार्थ दिइनेछ, र अर्को दुई घण्टा भित्र तपाईंको रगतको नमूना लिइनेछ । हाइड्रोजन सास परीक्षणमा, तपाईंलाई उच्च मात्रामा ल्याक्टोज भएको तरल पदार्थ पिउन भनिनेछ । त्यसपछि तपाईंको सास धेरै पटक परीक्षण गरिनेछ। तपाईंको सासमा हाइड्रोजनको उच्च स्तरले तपाईं ल्याक्टोज असहिष्णु हुनुहुन्छ भनेर संकेत गर्दछ ।
त्यस्तै फेकल एसिड परीक्षण साना बच्चाहरूको लागि गरिन्छ र यसले दिसामा कति एसिड छ भनेर मापन गर्दछ । यदि कुनै व्यक्तिले ल्याक्टोज पचाउन सक्दैन भने, उनीहरूको दिसामा ल्याक्टिक एसिड, ग्लुकोज र अन्य फ्याटी एसिडहरू हुनेछन् । त्यस्तै यदि लक्षणहरू गम्भीर छन् र लामो समयसम्म सुधार भएन भने, ग्यास्ट्रोस्कोपी आवश्यक हुन सक्छ ।
उपचार:
ल्याक्टोज पाचन नहुने अवस्थाको लागि कुनै स्थायी उपचार छैन, किनकि हाल तपाईंको शरीरलाई बढी ल्याक्टोज इन्जाइमहरू उत्पादन गर्न मद्दत गर्ने कुनै उपचार छैन ।
यद्यपि, आफ्नो आहार परिवर्तन गरेर वा ल्याक्टोज पूरकहरू प्रयोग गरेर लक्षणहरू नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । यसरी, ल्याक्टोज पाचन नहुने अवस्थाको लागि एक मात्र आधारभूत उपचार भनेको ल्याक्टोज युक्त खानाहरूबाट बच्नु वा धेरै कम मात्रामा खानु हो । ल्याक्टोज युक्त खानाहरू खानु अघि ल्याक्टोज पूरकहरू लिनाले यी लक्षणहरूलाई रोक्न सकिन्छ ।
धेरै मानिसहरूमा ल्याक्टोज पाचन नहुने अवस्थाको एक प्रमुख कारण सेलियाक रोग हो । यो एक आत्म-प्रतिरोधी रोग हो जसले सानो आन्द्राको अस्तरलाई कमजोर बनाउँछ । यदि सेलियाक रोगको उपचार गर्न सकिन्छ भने, ल्याक्टोज पाचन नहुने अवस्था पनि निको हुन सक्छ । यस अवस्थामा, कुन दूध वा दुग्ध उत्पादनहरूले कम्तीमा ल्याक्टोज पाचन नहुने अवस्थाका लक्षणहरू निम्त्याउँछ त्यो जान्न आवश्यक हुन्छ ।
